قاجاریه

94
عیسی خان قوانلو قاجار

عیسی خان ملقب به والی و بعد در سال 1275 هجری قمری ملقب به اعتمادالدوله شد پسر امیرقاسم خان قوانلو قاجار و برادر صلبی ملك جهان خانم مهد علیا مادر ناصرالدین‎شاه بوده است. در سال 1271 ق. به حكومت گیلان انتخاب شد و حكومتش در آنجا چند سالی طول كشید و چون از اموال دولت املاكی برای خود فراهم كرده بود، در مقابل بقایای حكومت چندساله گیلان خود، ناگزیر املاك خود را به دولت واگذاشت و املاك مزبور جزء خالصجات دولت گردید.

عنایت الله امین لشکر

میرزا عنایت‏الله امین لشكر پس از عزل میرزا آقاخان نوری در سال 1275 قمری به جای میرزا داود خان پسر دومش وزیر لشكر شد وزارت لشكر كه عبارت از ریاست كل محاسبات وزارت جنگ باشد قریب هفتاد و چند سال در خانواده میرزا اسدالله خان لشكرنویس باشی بود و بعد موقعی كه میرزا آقا خان بعد از فوت پدرش به این سمت معین شد برای این كه شئوناتی برای خود قائل شود عنوان لشكرنویس باشی را تغییر داده تبدیل به وزارت لشكر نمود كه عملاً و معناً لشكرنویس باشی بود. این شغل را هم مانند سایر مشاغل كه میرزا آقاخان و كس و كارش دارا بودند از آنان گرفته شد و به میرزا عنایت‏الله امین لشكر داده شد كه مانند سابق كارهای دفتر لشكر را تحت امر میرزا محمدخان سپهسالار اعظم (وزیر جنگ) اداره كند. شغل مزبور كه وزارت لشكر باشد چون برای متصدی آن نان و آبی داشت بسیاری از اشخاص داوطلب شغل مزبور بوده و برای احراز آن به اصطلاح سر و دست می‏شكستند و روی همین نظر بود كه میرزا آقا خان نوری با وجود این كه در سال 1268 ﻫ . ق. به صدارت رسید و یا دیگران او را به صدارت رساندند باز وزارت لشكر را از دست نداد و آن را برای خود نگه داشت. وزارت لشكر سابق در این ایام در تشكیلات جدید وزارت جنگ به چندین اداره از قبیل اداره بازسی مالی، تداركات، حمل و نقل ـ دارایی ـ سررشته‏داری و غیره تقسیم شده است.

میرزا علی نقی حکیم الممالک

میرزا علی نقی ملقب به حكیم‏الممالك، والی و مشاورالسلطان پسر حاج آقا اسمعیل جدیدالاسلام پسر ملا حاج آقا اسمعیل جدیدالاسلام پسر ملا بابا كلیمی اصفهانی حاج آقا اسمعیل از پیشخدمتان فتحعلی‌شاه و محمدشاه و در زمان سلطنت ناصرالدین‎شاه پیشخدمت باشی سلام بود و پس از فوت او در سال 1293 هجری قمری شغل مزبور به پسر بزرگش میرزا علی نقی رسید. میرزا علی نقی پس از افتتاح مدرسه دارالفنون در آنجا علم طب را آموخته و در سال 1272 هجری قمری به معیت فرخ خان كاشی (امین‏الدوله) به سمت نیابت دوم سفارت عازم دربارهای اروپا شد و در سفارت حسنعلی خان گروسی (امیر نظام) در فرانسه نیز همین سمت را داشته و ضمناً در پاریس تكمیل طب می‏كرده است.Ωدر سال 1278 ق. پس از مراجعت به ایران از ندما و محارم شاه شده و در سال 1284 ق. كه طبیب و پیشخدمت خاصه شاه بود در بین راه خراسان ملقب به حكیم‏الممالك گردید. از این تاریخ حكیم‏الممالك كه مردی با فضل و ادیب و شاعر و خوش صحبت بود پیوسته با شاه در سفر و حضر همراه بود. در سال 1288 ق. علاوه بر سمت پیشخدمتی خاصه شاه به سمت ناظمی دفترخانه منصوب شد و در سال 1290 ق. در سفر اول ناصرالدین‎شاه به اروپا از ملتزمین ركاب بود و در سال 1293 ق. پس از فوت پدرش پیشخدمت باشی سلام شد و در ضمن داشتن سمت مزبور به حكومت بروجرد و بختیاری نیز منصوب گردید. در سفر دوم ناصرالدین‎شاه در سال 1295 ق. دوباره با شاه به اروپا رفت. در سال 1296 ق. به حكومت عراق (اراك) منصوب شد. در سال 1297 ق. كه حكومت اراك نیز جزو حكومت‏های ابوابجمعی ظل‌السلطان گردید حكیم‏الممالك به تهران آمد و در سال 1298 ق. رئیس اداره كل معادن شد.Ω

علی نقی خان چهارلنگ بختیاری

علی نقی خان پسر علیخان و برادر محمد تقی خان چهار لنگ بختیاری از طایفه كنورسی است. Ωدر سال 1252 قمری بهرام میرزا (معزالدوله) پسر دو عباس میرزا نایب‌السلطنه حاكم كرمانشاه، لرستان و خوزستان به همراه سر هنری رولن سون افسر انگلیسی برای سركوبی تقی خان رئیس ایل بختیاری كه دم از عصیان و یاغی گری میزد و چندان اعتنایی به دولت مركزی نداشت عازم نواحی شوشتر و دزفول گردید. پس از مذاكره و ملاقات با تقی خان وی حاضر به اطاعت گردید و قرار شد كه علی نقی خان برادر خود را به عنوان گروگان نزد شاهزاده فرستاده كه همیشه ملتزم ركاب او باشد، تقی خان هم به محل خود بازگشت و به همین نحو عمل شد. علی نقی خان كه مردی با عرضه، زیرك، باهوش، شجاع و ضمناً با سیاست نیز بود و به طوری كه گفته شد از سال 1252 قمری به عنوان گروگان در كرمانشاه و تهران می‏زیست بعد از تهران به اصفهان فرار كرده به منوچهر خان معتمدالدوله حاكم اصفهان پناهنده شد و به وساطت وی مورد بخشایش دولت واقع گردید و در نزد معتمدالدوله بسر می‏برد.Ω

علی نقی خان قراگزلو همدانی

علی نقی خان قراگزلو همدانی در زمان سلطنت فتحعلی‌شاه و محمد شاه قاجار یكی از خوانین همدان و سركردگان لشكری بود. در جنگ روس و ایران (1241-1243قمری) كه فتحعلی‌شاه به آذربایجان آمد در سال 1243 ق. علی نقی خان و جمعی دیگر از سركردگان لشكری را با دستجات آنها به همراه الله یارخان آصف‏الدوله برای یاری عباس میرزا نایب‌السلطنه كه با روس‏ها در نبرد بود به نزد او فرستاد. در سال 1246 ق. كه عباس میرزا نایب‌السلطنه به كرمان وارد و حسنعلی میرزا شجاع‎السلطنه والی كرمان برادر صلبی خود را تحت‏الحفظ به تهران روانه كرد، حكومت كرمان را به داماد خود سیف‏الملوك میرزا پسر علیشاه ظل‌السلطان برادر اعیانی خود واگذار نمود و علی نقی خان قراگزلو سرهنگ فوج همدانی را برای حفظ او گماشت. در سال 1248 ق. كه بین عمو و برادرزاده اختلاف شدیدی روی داد كه منجر به جنگ بین طرفین گردید حسینعلی میرزا كرمان را محاصره كرد و سیف‏الملوك میرزا به سمت یزد تبعید شد.

میرزا علی نقی خان فندرسکی

میرزا علی نقی خان فندرسكی در دوره سلطنت فتحعلی‌شاه از سركردگان لشكری بوده و در سال 1223 قمری كه لشكر روس به سرداری كداویچ برای گرفتن ایروان یورش برد نامبرده یكی از مدافعین شهر ایروان بود. در این یورش برای روس‏ها موفقیتی حاصل نشد و به گرجستان بازگشتند. در سال 1225 ق. در جنگ با روس‏ها در نواحی ایروان كه قصد گرفتن سلیمان خان حاكم پاشاجق را داشتند رشادت زیادی به خرج داد و آنها را عقب راند و مانع دستگیری سلیمان خان گردید. بعد از طرف فتحعلی‌شاه به حكومت طوایف تركمان به استرآباد فرستاده شد. در سال 1228 ق. كه یوسف خواجه كاشغری از اولاد خواجگان تركستان كه مدت‏ها عمر خود را به سیاحت ممالك گذرانده بود به اغوای قربان قلیچ تركمان به میان طوایف یموت و ككلان رفته به فریب دادن عوام پرداخت و مریدان زیادی پیدا كرد و بعد به خیالات دیگر افتاد كه برای خود مملكت و سلطنتی ترتیب دهد و برای این كه موانع را از پیش بردارد و بر استرآباد (گرگان) مسلط شود میرزا علی نقی خان فندرسكی حاكم ككلان را با نیرنگی چند، برای مذاكره و خاتمه دادن به اغتشاشات ناشیه از قیام تركمنان در كنار دشت دعوت كرد و پس از حضور او به دست پسران بای خان ككلان كشته شد و یوسف خواجه كاشغری قلعه پسرك فندرسك را تصرف نمود. در این هنگام محمدولی میرزا والی خراسان برای از بین بردن او مأمور شد. یوسف كاشغری در جنگی كه میان او و والی خراسان درگرفت شكست خورده فرار نمود و تركمن‏هایی كه در آن حدود باعث اغتشاش شده بودند تنبیه بسزایی شدند و در آن سامان امنیت برقرار گردید.

امیر علی نقی خان زنگویی

امیرعلی نقی خان عرب زنگویی پسر امیر حسن خان ملقب به وكیل خراسان بوده كه در سال 1235 ق. پس از درگذشت پدر خود حسب‏الوراثه به حكومت طبس و آن حدود برقرار گردید. پدر و پسر هر دو از امرای بزرگ و معتبر خراسان بودند و دولت در همه اوقات روی آنها حساب می‏كرده است.

علی محمدخان اصفهانی

علی محمد خان پسر بزرگ عبدالله خان امین‏الدوله و نوه حاج محمد حسین خان نظام‏الدوله صدراعظم اصفهانی و شوهر خورشید كلاه خانم دختر بیست و هشتم از طاووس خانم تاج‏الدوله زن چهل و دوم فتحعلی‌شاه بوده كه پس از این ازدواج از طرف فتحعلی‌شاه به لقب نظام‏الدوله لقب سابق حاج محمد حسین خان صدراعظم اصفهانی پدر بزرگ خود ملقب گردید.Ωدر سال 1250 ﻫ . ق. پس از فوت فتحعلی‌شاه و سلطنت محمدشاه چون نام برده مانند عبدالله خان امین‏الدوله پدرش از مخالفین سلطنت محمدشاه بود از ترس شاه به بین‏النهرین مهاجرت كرد و در عتبات مجاور شد و در همانجا درگذشت. نظام‏الدوله مردی بوده فاضل و طبع شعر نیز داشته است.Ω

ملا محمد علی اصفهانی

آخوند ملاعلی محمد اصفهانی فرزند ملاحسین و پدر میرزا عبدالغفار خان نجم‏الملك (بعداً ملقب به نجم‏الدوله) می‏باشد. ملاعلی محمد از مشاهیر ریاضیدان‏های عصر خود بوده در سال 1274 ق. كه اداره امور دارالفنون به شاهزاده علیقلی میرزا اعتضادالسلطنه واگذار شد شاهزاده برای تدریس ریاضیات در دارالفنون او را از اصفهان به تهران خواست و مشغول به تدریس گردید و ضمناً در تمام كارهای فرهنگی دستیار اعتضادالسلطنه بود.Ωدر صفحه 199 كتاب المآثر والآثار شرح زیر راجع به او دیده می‏شود: «استاد ریاضیات مشرق زمینی بود و در ادبیات نیز شركت كلی می‏فرمود وی را مورخین و مؤلفین عصر، (غیاث‏الدین جمشید ثانی می‏نویسند».Ω

علیقلی خان کازرونی

حاج علیقلی‏خان یا خواجه علیقلی كازرونی از بزرگان فارس و از سركردگان لشكری نادرشاه ـ كریم‎خان‎زند و جعفرخان زند بوده، نامبرده پسر بزرگ خواجه محمدرضای كازرونی است كه در جنگ طهماسبقلی خان افشار (نادرشاه) با محمدخان بلوچ در سال 1146 هجری قمری خواجه محمدرضا كه با محمدخان متحد و متفق بود كشته شد و نادرشاه پس از غلبه و فتح، خواجه ابوالحسن خواهرزاده خواجه محمدرضا را نیز از هر دو چشم كور كرد و بعد حكومت كازرون را به وی واگذار و خواجه علیقلی را ملازم اردوی خود نمود و در سال 1149 قمری لقب خانی به او داده و از این به بعد خواجه علیقلی خان گردید و چون نادرشاه از وی اطمینان پیدا كرد او را به سمت حكومت كازرون كه برای علیقلی‏خان حكومت موروثی بود فرستاد و سال‏ها به حكومت آن سامان برقرار بود و در این مدت اهمیت و نفوذ زیادی برای خود كسب نمود.

همزمانی محتوا