مظفرالدین شاه قاجار

1387
میرزا کریم خان بنان الدوله

میرزا کریم‌خان‌ بنان‌الدوله پسر میرزا فضل‌الله خان نوری مازندرانی بوده و میرزا فضل‌الله خان در ابتدا مستوفی اول خزانه و بعد منشی میرزا علی اصغرخان صدراعظم شد و در دوره سلطنت ناصرالدین‌شاه در زمامداری میرزا علی اصغرخان پس از میرزا اسماعیل خان امین‌الملک در خزانه و وزارت دارایی شخص اول بود. به واسطه این سمت‌ها و مشاغل، تمول زیادی برای خود فراهم کرد و خیلی ساعی در تربیت پسرش کریم‌خان‌ بود ولی بعد از فوت پدر نتیجه برعکس بخشید

کرم بیک قراخ کسمه

کرم بیک از اهالی آبادی قراخ کسمه از ایالت گنجه بخش قزاق پسر اسکندر پسر زال بوده و به همین مناسبت اعقاب و بستگان او در ایران کلمه زالتاش را برای خود نام خانوادگی انتخاب کرده‌اند. کرم بیک در حدود سال 1276 قمری در قراخ کسمه متولد و در ابتدا از رعایای کربلایی اوف از ملاکین قراخ کسمه بود و به واسطه نزاعی که میان اهالی روی داد کرم بیک یکی از اقوام کربلایی اوف را کشت و برای این که دستگیر نشود از محل و مسکن خود فرار نمود.

میرزا رضا صدیق الدوله نوری مازندرانی، معلم مظفرالدین میرزا

میرزا رضا صدیق‎الدوله نوری مازندرانی مردی نسبتاً صحیح‎العمل، متدین و باسواد كه به عمل خود متكی بوده است. پس از رضاقلی خان هدایت معروف به لله‎باشی در سال 1279 ﻫ . ق. لله و معلم مظفرالدین میرزا شد و به همراه او به تبریز رفت در سال 1297 ﻫ . ق. به جای میرزا قهرمان امین لشكر به وزارت و پیشكاری مظفرالدین میرزا ولیعهد منصوب و به آذربایجان فرستاده شد.

محمد کاظم ملک التجار

حاجی كاظم یا حاجی محمدكاظم ملك‏التجار پسر آقا محمد مهدی ملك‏التجار تبریزی ساكن تهران بوده و آقا محمد مهدی ملك‏التجار (متوفی 1287 قمری) تاجری معتبر و مردی جدی و از معتمدین میرزا تقی خان امیركبیر صدراعظم معروف ناصرالدین‎شاه بوده است. هنگامی كه امیركبیر اقدام به ساختمان سرای امیر در تهران برای بازرگانان نمود آقا محمد مهدی ملك‏التجار در این كار مباشرت داشته است. و از طرفی هم معروف است كه ساختمان سرای امیر از پول خود آقا محمدمهدی ملك‏التجار ساخته شده نهایت نام آن را به نام میرزا تقی خان امیركبیر سرای امیر گذارده است.

شیخ فضل الله کجوری نوری

حاجی شیخ فضل‏الله كجوری معروف به نوری فرزند ملاعباس كجوری در دوم ذیحجه 1259 قمری متولد و پس از تحصیلات مقدماتی برای تكمیل تحصیلات عالیه به بین‏النهرین (عراق) رفت وی از شاگردان درجه اول میزا محمدحسن شیرازی مجتهد معروف و داماد و خواهرزاده حاجی میرزا حسین مجتهد نوری بوده و در تهران از مجتهدین طراز اول و مرجع امورات شرعی بود.

میرزا فضل الله خان (منشی باشی)

میرزا فضل‏الله‏خان، دارای القاب منشی باشی ـ‌ دبیرالسلطنه ـ وكیل‏الملك و وزیر خلوت، برادر میرزا محمدرفیع نظام‏العلمای تبریزی و پدر حشمت‏الدوله دیبا و شوهر سوم نجم‏السلطنه مادر دكتر محمدمصدق می‏باشد. در آغاز كار (1300 قمری) منشی و بعد منشی باشی مظفرالدین‏ میرزا ولیعهد بود.

میرزا غلام علی شاملو

میرزا غلامعلی شاملو صدرالاطباء از شاگردان حاج آقا بابا ملك‏الاطبا رشتی (متوفی 1289 قمری) و میرزا سید رضی سمنانی حكیم باشی نظام و میرزا ابوالقاسم نائینی سلطان الحكما (متوفی 1322 ق.) كه از اطبای خاصه ناصرالدین‎شاه بوده‏اند،

میرزا علی نقی حکیم الممالک

میرزا علی نقی ملقب به حكیم‏الممالك، والی و مشاورالسلطان پسر حاج آقا اسمعیل جدیدالاسلام پسر ملا حاج آقا اسمعیل جدیدالاسلام پسر ملا بابا كلیمی اصفهانی حاج آقا اسمعیل از پیشخدمتان فتحعلی‌شاه و محمدشاه و در زمان سلطنت ناصرالدین‎شاه پیشخدمت باشی سلام بود و پس از فوت او در سال 1293 هجری قمری شغل مزبور به پسر بزرگش میرزا علی نقی رسید. میرزا علی نقی پس از افتتاح مدرسه دارالفنون در آنجا علم طب را آموخته و در سال 1272 هجری قمری به معیت فرخ خان كاشی (امین‏الدوله) به سمت نیابت دوم سفارت عازم دربارهای اروپا شد و در سفارت حسنعلی خان گروسی (امیر نظام) در فرانسه نیز همین سمت را داشته و ضمناً در پاریس تكمیل طب می‏كرده است.Ωدر سال 1278 ق. پس از مراجعت به ایران از ندما و محارم شاه شده و در سال 1284 ق. كه طبیب و پیشخدمت خاصه شاه بود در بین راه خراسان ملقب به حكیم‏الممالك گردید. از این تاریخ حكیم‏الممالك كه مردی با فضل و ادیب و شاعر و خوش صحبت بود پیوسته با شاه در سفر و حضر همراه بود. در سال 1288 ق. علاوه بر سمت پیشخدمتی خاصه شاه به سمت ناظمی دفترخانه منصوب شد و در سال 1290 ق. در سفر اول ناصرالدین‎شاه به اروپا از ملتزمین ركاب بود و در سال 1293 ق. پس از فوت پدرش پیشخدمت باشی سلام شد و در ضمن داشتن سمت مزبور به حكومت بروجرد و بختیاری نیز منصوب گردید. در سفر دوم ناصرالدین‎شاه در سال 1295 ق. دوباره با شاه به اروپا رفت. در سال 1296 ق. به حكومت عراق (اراك) منصوب شد. در سال 1297 ق. كه حكومت اراك نیز جزو حكومت‏های ابوابجمعی ظل‌السلطان گردید حكیم‏الممالك به تهران آمد و در سال 1298 ق. رئیس اداره كل معادن شد.Ω

ملا محمد علی اصفهانی

آخوند ملاعلی محمد اصفهانی فرزند ملاحسین و پدر میرزا عبدالغفار خان نجم‏الملك (بعداً ملقب به نجم‏الدوله) می‏باشد. ملاعلی محمد از مشاهیر ریاضیدان‏های عصر خود بوده در سال 1274 ق. كه اداره امور دارالفنون به شاهزاده علیقلی میرزا اعتضادالسلطنه واگذار شد شاهزاده برای تدریس ریاضیات در دارالفنون او را از اصفهان به تهران خواست و مشغول به تدریس گردید و ضمناً در تمام كارهای فرهنگی دستیار اعتضادالسلطنه بود.Ωدر صفحه 199 كتاب المآثر والآثار شرح زیر راجع به او دیده می‏شود: «استاد ریاضیات مشرق زمینی بود و در ادبیات نیز شركت كلی می‏فرمود وی را مورخین و مؤلفین عصر، (غیاث‏الدین جمشید ثانی می‏نویسند».Ω

علی اکبرخان نفیسی

میرزا علی اكبر خان نفیسی ناظم‏الاطباء از اهالی كرمان و از تحصیلكرده‏های دوره‏های اول دارالفنون، مردی درس خوانده ـ با سواد و طبیبی مجرب بوده است. طبیب مخصوص بعضی از رجال از قبیل حاج میرزا حسین خال سپهسالار و غیره نیز بوده و از سال 1310 قمری مدتی جزء اطبای دربار ناصرالدین‎شاه و مظفرالدینشاه بوده است. ناظم‏الاطبا تألیفات زیادی دارد كه مهمترین آنها فرهنگ نفیسی است و در 9 خرداد ماه 1303 خورشیدی در سن 79 سالگی در تهران درگذشت. محمد حسنخان اعتمادالسلطنه در یادداشت‌های روزانه ـ خطی ـ خود (29 رمضان 1310 ق.) می‏نویسد: «میرزا علی اكبرخان كرمانی طبیب ناظم‏الاطبا را كه توسط كرده بودم جزو اطبای حضورش نمایند امروز شد و به حضور برده معرفی‏اش كردم».

همزمانی محتوا