ابو طاهر شاه خسرو «388 - 412 ق / 998 - 1021 م«

ابو طاهر شاه خسرو

412-388 ق /1021-998 م

ابو طاهر شاه خسرو، ملقب به شمس الدوله برادر كوچكتر مجدالدوله - ابو طالب رستم - بود كه از طرف مادر خود؛ سیده خاتون امارت اسمی ولایات همدان و جبال را یافت. امارت واقعی این ولایات در دست ملكه سیده بود و پسران خردسالش تنها به طور اسمی بر آن نواحی حكمروایی می‏كردند.

در ناخرسندی و نزاعی كه بین سیده خاتون و فرزند دیگرش مجدالدوله روی داد، سیده به ناچار از بدر بن حسنویه یاری طلبید و به هنگام عزیمت به رأی شمس الدوله نیز به یاری مادر آمد. با سركوبی فتنه مجدالدوله، شمس الدوله كه عنوان ولایت عهدی برادر را نیز داشت به مدت یك سال امارت اسمی ری را بر عهده داشت. اما به تدریج وی نیز كه در این ایام هجده ساله شده بود، بنای مخالفت و استقلال رأی گذاشت، ناگزیر سیده خاتون پسر دیگرش مجدالدوله را از زندان آزاد و به امارت برداشت و شمس الدوله را نیز فرمان داد تا به مقر فرمانروایی پیشین خودش یعنی همدان باز گردد. اما شمس الدوله كه از عزل شدن خویش به دست مادر و از این كه به خاطر او با برادر جنگ كرده بود و با این همه به رغم پیروزی نظامی به اندك مدتی دوباره به وضع سابق بازگشته بود، به شدت ناراضی و خشمگین بود، با بدر بن حسنویه كه او نیز از سیده ناخرسندی داشت و به هر حال بروز تفرقه بین خاندان بویه را موجب مزید ایمنی خویش می‏پنداشت هم پیمان شد و با لشكری كه بدر به یاری وی آورد اظهار عصیان نمود. اما در قم با مقاومت اهالی رو به رو شد و شكست خورد و سپاه بدر هم منهزم شد «400 ق / 1009 م». لیكن عصیان شمس الدوله برای ری و سیده همچنان مایه تهدید باقی ماند.

چندی بعد بدر بن حسنویه به دست عده‏ای از اكراد سپاه خویش كشف شد «405 ق / 1014 م» و قاتلانش را شمس الدوله پناه داد. سلطان الدولة بن عضد الدوله كه در آن هنگام، هلال بن بدر را در حبس داشت برای آن كه مشكلی برای پسر فخرالدوله پیش آورد، هلال را از حبس آزاد ساخت و با لشكری به جنگ شمس الدوله فرستاد. اما در این نبرد شمس الدوله غلبه یافت و هلال كشته شد و قلمرو حسنویه كه شامل بروجرد، نهاوند، اسدآباد، و قسمتی از اهواز می‏شد با اموال و قلعه‏های بسیار به دست شمس الدوله افتاد و او نیز بلافاصله با سپاه فاتح عازم ری شد. اما در این میان به سبب تفرقه و آشوبی كه بین سپاهیانش پدید آمد و فرماندهان مطابق معمول درخواست اضافه مواجب داشتند، ناچار شد تا به همدان بازگردد. اعلام عصیان و استقلال شمس الدوله موجب تضعیف شدن بنیانهای حكومت آل بویه و تحریك بیگانگان در فتح قلمرو پسران بویه گردید. چنان كه با مرگ شمس الدوله در حدود 412 ق / 1021 م، جانشینان وی نیز نتوانستند قلمرو همدان را از این موج بنیان كن و از نتایج این تفرقه و اختلافات خانوادگی مصون بدارند و طولی نكشید كه همدان به دست علاء الدوله پسر كاكویه افتاد.

7