بزرگ‌ترين شهر ساساني زير خط آسفالت

بی پاسخ
کاربر مهمان

شرق: شهر باستاني بيشاپور به عنوان يكي از بزرگ‌ترين شهرهاي ايران باستان، داراي 200هكتار مساحت است. اين شهر به صورت مستطيلي به طول دو كيلومتر و عرض يك كيلومتر در سال 244ميلادي ساخته شد. با وجود اين جاده آسفالته‌اي كه از درون اين محوطه عبور و شهر چنارشاهيجان را به كازرون متصل مي‌كند قرار است چند روز ديگر توسعه پيدا كرده و دوباره نوسازي شود. اين در حالي است كه كارشناسان و دوستداران ميراث فرهنگي معتقدند اين جاده بايد براي هميشه بسته شود و آثار تاريخي كه در زير مسير آن واقع شده است كاوش شوند. 

مدت‌هاست كه قرار بود اين جاده بسته و جاده‌اي ديگر خارج از محوطه باستاني بيشاپور به جاي آن احداث شود اما تاكنون هيچ اقدامي براي اين كار صورت نگرفته است. بعد از تخريب شهر و طي قرن‌هاي گذشته به مرور راه شوسه‌اي در قسمت شمالي شهر و روي برخي از بناهاي محدوده شمالي آن شامل كاخ‌ها و برج و باروهاي موجود، توسط محلي‌ها احداث شد. در طول سال‌هاي 45 تا 57 و در دوره‌اي كه دكتر علي‌اكبر سرفراز باستان‌شناس پيشكسوت مسووليت كاوش و مرمت اين مجموعه باستاني را برعهده داشت، تمامي اراضي بيشاپور از مالكين محلي خريداري شد و سند آنها به ثبت رسيد و اين مسير شوسه نيز به نفع بيشاپور خريداري و مقرر شد جاده جايگزيني به جاي آن احداث شود. 

اما در سال‌هاي پاياني دهه 50، جاده شوسه موجود در قسمت شمالي شهر بيشاپور، آسفالت و روكش سياه آسفالت روي آثار و بناهاي قسمت شمالي اين شهر كشيده شد تا به اين طريق جاده مذكور عرض يك‌كيلومتري شهر بيشاپور را آن هم در قسمت سلطنتي طي كرده و طبيعتا بناها و آثار موجود در اين قسمت، زير جاده قرار گرفتند. 

تا اواخر دهه 70 مردم از اين جاده استفاده مي‌كردند تا آنكه بحث ترميم جاده مذكور و آسفالت دوباره آن مطرح شد كه اين مساله باعث به وجود آمدن بحث‌هاي پرحاشيه‌اي ميان اداره ميراث فرهنگي و اداره راه و ترابري شد و در نهايت هم با توجه به مالكيت اداره ميراث فرهنگي بر محدوده بيشاپور و مدفون ماندن آثار تاريخي در زير اين جاده، كار ترميم منتفي شد. 

طي سال‌هاي گذشته اداره ميراث فرهنگي تلاش‌هايي را براي ايجاد جاده جايگزين و حذف جاده مذكور در دستور كار خود قرار داد و بر اين اساس بالاخره موفق شد مسير تازه‌اي را براي جاده جديد طراحي كند. اما با توجه به هزينه‌بر بودن اين جاده و عدم توجه كافي ساير دستگاه‌هاي دولتي به اين طرح جديد، احداث جاده جايگزين تا به امروز تنها روي كاغذ باقي مانده است. 

محسن عباسپور فعال ميراث فرهنگي در كازرون در رابطه با عبور جاده از حريم درجه‌يك شهر بيشاپور معتقد است اين رخداد چند پيامد منفي عمده را براي اين شهر در برداشته است. او مي‌گويد: «نخست آنكه عبور اين جاده باعث شده باوجود پتانسيل بالاي بيشاپور براي ثبت در فهرست آثار جهاني، اين شهر تاريخي از موهبت ثبت در يونسكو باز ماند. پيامد منفي و اصلي ديگري كه عبور جاده از بيشاپور به دنبال داشته، تخريب و مدفون ماندن آثار پرارزشي است كه هنوز هم در زير اين جاده قرار دارند. در اين مورد بايد يادآور شد كه طي چند سال اخير بارها آثار ارزشمندي از فاصله‌هاي دو تا صدمتري اين جاده كشف شده‌اند كه از جمله آنها مي‌توان به «سرديس گچي» و همچنين «سنگ‌چين‌هايي با حجاري‌هاي نفيسي» اشاره كرد و طبيعتا اين مساله حاكي از وجود آثار ارزشمند ديگري در زير جاده موجود است.»

عباسپور مي‌افزايد: «مشكل ديگر جاده مذكور تردد روزانه كاميون‌ها و خودروهايي است كه طبيعتا حركت آنها باعث ايجاد لرزش‌هايي در ديواره‌هاي شهر تاريخي بيشاپور مي‌شود. آن هم ديواره‌هايي كه تنها نيم‌متر با جاده مذكور فاصله دارند. به اين مورد البته بايد وقوع سوانح رانندگي و احتمال واژگوني اين وسايل نقليه روي آثار هم اضافه كرد؛ موردي كه طي ساليان گذشته به كرات اتفاق افتاده و بارها خبرهاي مربوط به آن منتشر شده است.» اين در حالي است كه باوجود هشدارهاي متعدد كارشناسان ميراث فرهنگي و همچنين تلاش‌هاي صورت‌گرفته از سوي سازمان ميراث فرهنگي براي ايجاد جاده جايگزين، به تازگي اقداماتي از سوي برخي دستگاه‌هاي دولتي براي ترميم و روكش مجدد آسفالت در حريم درجه‌يك شهر تاريخي بيشاپور آغاز شده است. عباسپور معتقد است: «بدون شك روكش جديد آسفالت علاوه بر آنكه سرعت تردد اتومبيل‌ها را در اين محدوده حساس و شكننده باستاني افزايش مي‌دهد، موجب به تاخير افتادن هرچه بيشتر اجراي جاده جايگزين خواهد شد. به واقع چنانچه مسوولان ذي‌ربط در اداره راه و ترابري و ساير نهادهاي مربوطه به دنبال رفع منطقي مشكل تردد در اين منطقه هستند، بايد به جاي آنكه تلاش‌هاي خود را براي يك اقدام سردستي، يعني آسفالت مجدد اين جاده صرف كنند، بايد به دنبال حل ريشه‌اي مشكل باشند و كار احداث جاده جايگزين را آغاز كنند. تا هم مردم بتوانند از جاده‌اي ايمن و كوتاه بهره‌مند شوند و هم آثار تاريخي و هويت ملي اين سرزمين خدشه‌دار نشود. اين شرايط در حالي اتفاق مي‌افتد كه سازمان ميراث فرهنگي طي سال‌هاي گذشته بارها و بارها اعلام كرده به دنبال بسترسازي و رفع مشكلات موجود جهت ثبت شهر تاريخي بيشاپور در فهرست آثار جهاني است. بدون شك روكش جديد آسفالت نه‌تنها مغاير با ثبت بيشاپور در فهرست آثار جهاني است، بلكه صدمات و لطمات جبران‌ناپذيري را به اين عرصه وارد خواهد كرد. بيشاپور از شهرهاي باستاني ايران در شهرستان كازرون و در استان فارس است كه در زمان ساسانيان ساخته شده‌ و امروزه تنها ويرانه‌هايي از آن برجاي مانده است. بيشاپور با 200 هكتار وسعت، از شهرهاي مهم آن زمان بوده‌ و اهميت ارتباطي داشته است. اين شهر از قديمي‌ترين شهرهايي است كه تاريخچه ساخت آن به صورت مكتوب در سنگ‌نوشته‌اي موجود است. بيشاپور در شمال شهر كازرون قرار گرفته و از شهرهاي خوش‌آب و هوا و داراي طراحي و مهندسي ويژه آن روزگار بوده است. در كتاب‌هاي تاريخي، نام اين شهر با عنوان‌هاي بيشاپور، بيشابور، به شاپور، بيشاور و «به انديوشاپور» ضبط شده است. شهر بيشاپور مركز ايالت و كوره اردشيرخوره بوده ‌است. بيشاپور تا قرن هفتم هجري آباد و مسكوني بوده‌ و پس از آن ويران شده است. بيشاپور گنجينه‌اي از آثار ارزشمند ساساني مانند معبد آناهيتاست. بيشاپور در سال ۲۶۶ ميلادي و به دستور شاپور اول پادشاه ساساني ساخته شده است. پس از پيروزي شاپور بر والرين امپراتور روم، شاپور دستور داد در ناحيه‌اي خوش‌آب و هوا بر سر راه تخت جمشيد به تيسفون شهري بنا كنند. اين جاده در زمان هخامنشيان، شهرهاي تخت جمشيد و استخر را به شوش وصل مي‌كرد. شاپور نام خود را بر اين شهر نهاد. معماري از اهالي سوريه قديم به نام آپاساي (اپاساي) براي ساخت شهر تازه انتخاب شد. شهر بيشابور با روش مهندسي يونانيان كه توسط هيپوداموس ابداع شده بود در زميني مستطيل به گونه‌اي طراحي شد كه چهار دروازه و دو خيابان آن، يكديگر را قطع مي‌كردند. يكي از خيابان‌ها در جهت شمال به جنوب و ديگري شرق به غرب است و هر كدام در انتها به يكي از دروازه‌هاي شهر منتهي مي‌شده‌اند. دروازه غربي، ورودي اصلي شهر بوده است. 

شهر بيشاپور از دو بخش اصلي تشكيل شده است: ارگ سلطنتي شامل آثار شاخصي مانند معبد آناهيتا، تالار تشريفات شاپور، ايوان موزاييك، كاخ به والرين. منطقه عامه‌نشين شامل خانه‌هاي مسكوني، گرمابه، كاروانسرا و بازار. بيشاپور توسط كوه، رودخانه، ديواره‌هاي قلعه و خندق محافظت مي‌شده است.

 

منبع: روزنامه شرق