Warning: The table 'watchdog' is full query: INSERT INTO watchdog (uid, type, message, variables, severity, link, location, referer, hostname, timestamp) VALUES (0, 'php', '%message in %file on line %line.', 'a:4:{s:6:\"%error\";s:7:\"warning\";s:8:\"%message\";s:62:\"mysqli_query(): (HY000/1030): Got error 28 from storage engine\";s:5:\"%file\";s:55:\"/home/arianica/public_html/includes/database.mysqli.inc\";s:5:\"%line\";i:114;}', 3, '', 'http://www.arianica.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%84%D8%AE', '', '34.239.158.107', 1566734923) in /home/arianica/public_html/includes/database.mysqli.inc on line 134 Warning: The table 'watchdog' is full query: INSERT INTO watchdog (uid, type, message, variables, severity, link, location, referer, hostname, timestamp) VALUES (0, 'php', '%message in %file on line %line.', 'a:4:{s:6:\"%error\";s:12:\"user warning\";s:8:\"%message\";s:210:\"The table 'watchdog' is full\nquery: SELECT t.* FROM term_node r INNER JOIN term_data t ON r.tid = t.tid INNER JOIN vocabulary v ON t.vid = v.vid WHERE r.vid = 11093 ORDER BY v.weight, t.weight, t.name\";s:5:\"%file\";s:59:\"/home/arianica/public_html/modules/taxonomy/taxonomy.module\";s:5:\"%line\";i:632;}', 3, '', 'http://www.arianica.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%84%D8%AE', '', '34.239.158.107', 1566734923) in /home/arianica/public_html/includes/database.mysqli.inc on line 134 Warning: The table 'watchdog' is full query: INSERT INTO watchdog (uid, type, message, variables, severity, link, location, referer, hostname, timestamp) VALUES (0, 'php', '%message in %file on line %line.', 'a:4:{s:6:\"%error\";s:7:\"warning\";s:8:\"%message\";s:62:\"mysqli_query(): (HY000/1030): Got error 28 from storage engine\";s:5:\"%file\";s:55:\"/home/arianica/public_html/includes/database.mysqli.inc\";s:5:\"%line\";i:114;}', 3, '', 'http://www.arianica.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A8%D9%84%D8%AE', '', '34.239.158.107', 1566734923) in /home/arianica/public_html/includes/database.mysqli.inc on line 134 Warning: The table 'watchdog' is full query: INSERT INTO watchdog (uid, type, message, variables, severity, link, location, referer, hostname, timestamp) VALUES (0, 'php', '%message in %file on line %line.', 'a:4:{s:6:\"%error\";s:12:\"user warning\";s:8:\"%message\";s:452:\"The table 'watchdog' is full\nquery: SELECT DISTINCT b.* FROM blocks b LEFT JOIN blocks_roles r ON b.module = r.module AND b.delta = r.delta LEFT JOIN i18n_blocks i18n ON (b.module = i18n.module AND b.delta = i18n.delta) WHERE (i18n.language ='fa' OR i18n.language ='' OR i18n.language IS NULL) AND ( b.theme = 'theme1' AND b.status = 1 AND (r.rid IN (1) OR r.rid IS NULL) )ORDER BY b.region, b.weight, b.module\";s:5:\"%file\";s:53:\"/home/arianica/public_html/modules/block/block.module\";s:5:\"%line\";i:456;}', 3, '', 'http://www.arianica.com in /home/arianica/public_html/includes/database.mysqli.inc on line 134 کارنامه بلخ | دانشنامه آریانیکا: تاریخ، فرهنگ و تمدن مردم ایران در فضای مجازی

كارنامه بلخ

كارنامه بلخ مثنویای است بر وزن حدیقه در پانصد بیت كه ظاهراً نخستین نظم مثنوی سنایی است و هنگام توقف در شهر بلخ به نظم آمده و آن را «مطایبه نامه» هم میگویند چه مبنای آن بر مزاح است. كارنامه را سنایی ظاهراً در عهد سلطنت مسعودبن ابراهیم ساخته و در آن نام آن پادشاه را آورده است1 و بنابراین تاریخ نظم این مثنوی پیش از سال 508 و موضوع آن مدح پادشاه و بزرگان و لشكریان و بعضی از شاعران غزنین و هجو و مطایبه با دستهای دیگرست و از باب اطلاع بر بعض مسائل اجتماعی ارزش بسیار دارد. ازین منظومه نسخی در دست است و نخستین بار به تصحیح آقای مدرس رضوی با مقدمهای در مجلد سوم از دفتر چهارم فرهنگ ایران زمین به سال 1334 به طبع رسیده است. در سال 1318 كتابخانه جهان نمای شیراز منظومه كوتاهی را به نام «كارنامه بلخ عارف ربانی حكیم سنایی غزنوی علیهالرحمه) طبع كرده است كه اصلاً نه كارنامه بلخ است و نه به سنایی مربوط است بلكه نسخهایست از نمكدان حقیقت از شفایی اصفهانی.2

از كارنامه بلخ:

 

چون گذشتی ز خلقت ایشان
تا یكی قوم بینی از خود پاك
همه نقاش آتشین خامه
ورق حرف در نوشته همه
برتر آورده از مراتب دم
همه را كرده غیرت باری
همه سوی فقیه سالوسی
همه از ناوك بلاخسته
كرده در راه عشقِ بی فریاد
علمشان زیر حرفِ نادانیست
همه پست و بلندمایه چو لاد3
بر هوا وقف كرده هاویه4 را
فارغ از نقش دین و كیش همه
برده رخت بقای دو جهانی
ساخته هر یك از میان ضمیر
چنگ در حضرت خدای زده

بر گذر بر وطای5 درویشان
با تو بر خاك و برتر از افلاك
همه خورشید آسمان جامه
محض معنی و روح گشته همه
قدم از پرده حدوث و قدم
از قبول زمانه متواری
همه نزدیك عامه افسوسی
همه از ننگ خویش وارسته
همه میراث خاك آدم باد
چه عجب گنج زیر ویرانیست
همه پوشیده و برهنه چو باد
برتر از عقل برده زاویه را
گرد خانه هوای خویش همه
از ره كفر در مسلمانی
از قل
الله ثم ذرهم6 بیر7
هرچه آن نیست پشت پای زده

پانوشتها

1 - در جهان نام عدل معهودست   تا به مسعود ملك مسعودست

2 - رجوع شود به مقدمه كارنامه بلخ از آقای مدرس رضوی استاد دانشگاه تهران.

3 - لاد: خاك، چینه دیوار، دیبای تنگ و نرم

4 - هاویه: دوزخ

5 - وطا: فرش

6 - قلالله ثم ذرهم فی خوضهم یلعبون

7 - بیر: جامه خواب

 

منابع

ذبیح الله صفا، «تاریخ ادبیات در ایران»، ج 2، تهران، چاپ پانزدهم، انتشارات فردوس، 1378ش

عوفی، محمد، «لباب الالباب»، به کوشش ادوارد براون، لیدن، 1906 م

حاجی خلیفه، «کشف الظنون»، استانبول، 1941 م

«نفخات الانس»، چاپ هند

آدم سنایی، حکیم ابوالمجد، «دیوان»، به اهتمام مدرس رضوی، تهران

طاهر عریان، «ریاض العارفین»، چاپ تهران، 1316 ش

«سخن و سخنوران»، تألیف آقای فروزانفر، ج1

«تذكره الشعراء» دولتشاه سمرقندی (چاپ هند)

مروزی، فتوحی، «مجمع الفصحاء»، چاپ سنگی، ج 1

قزوینی رازی، عبدالجلیل، «النقض»، به کوشش جلال الدین محدث ارموی، تهران، انجمن آثار ملی، 1331 ش

«چهار مقالۀ نظامی عروضی»، به اهتمام محمد قزوینی، اوقاف گیب، لیدن 1909، به اهتمام دکتر محمد معین، تهران 1333 ش

 

 

 

7