Warning: The table 'watchdog' is full query: INSERT INTO watchdog (uid, type, message, variables, severity, link, location, referer, hostname, timestamp) VALUES (0, 'php', '%message in %file on line %line.', 'a:4:{s:6:\"%error\";s:7:\"warning\";s:8:\"%message\";s:62:\"mysqli_query(): (HY000/1030): Got error 28 from storage engine\";s:5:\"%file\";s:55:\"/home/arianica/public_html/includes/database.mysqli.inc\";s:5:\"%line\";i:114;}', 3, '', 'http://www.arianica.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA/%D9%85%D8%B3%D9%85%D8%BA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%86-%D8%AF%D9%86%D8%A8%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF', '', '34.239.158.107', 1566734925) in /home/arianica/public_html/includes/database.mysqli.inc on line 134 Warning: The table 'watchdog' is full query: INSERT INTO watchdog (uid, type, message, variables, severity, link, location, referer, hostname, timestamp) VALUES (0, 'php', '%message in %file on line %line.', 'a:4:{s:6:\"%error\";s:12:\"user warning\";s:8:\"%message\";s:209:\"The table 'watchdog' is full\nquery: SELECT t.* FROM term_node r INNER JOIN term_data t ON r.tid = t.tid INNER JOIN vocabulary v ON t.vid = v.vid WHERE r.vid = 6175 ORDER BY v.weight, t.weight, t.name\";s:5:\"%file\";s:59:\"/home/arianica/public_html/modules/taxonomy/taxonomy.module\";s:5:\"%line\";i:632;}', 3, '', 'http://www.arianica.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA/%D9%85%D8%B3%D9%85%D8%BA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%86-%D8%AF%D9%86%D8%A8%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF', '', '34.239.158.107', 1566734925) in /home/arianica/public_html/includes/database.mysqli.inc on line 134 Warning: The table 'watchdog' is full query: INSERT INTO watchdog (uid, type, message, variables, severity, link, location, referer, hostname, timestamp) VALUES (0, 'php', '%message in %file on line %line.', 'a:4:{s:6:\"%error\";s:7:\"warning\";s:8:\"%message\";s:62:\"mysqli_query(): (HY000/1030): Got error 28 from storage engine\";s:5:\"%file\";s:55:\"/home/arianica/public_html/includes/database.mysqli.inc\";s:5:\"%line\";i:114;}', 3, '', 'http://www.arianica.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA/%D9%85%D8%B3%D9%85%D8%BA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%86-%D8%AF%D9%86%D8%A8%D8%A7%D9%88%D9%86%D8%AF', '', '34.239.158.107', 1566734926) in /home/arianica/public_html/includes/database.mysqli.inc on line 134 Warning: The table 'watchdog' is full query: INSERT INTO watchdog (uid, type, message, variables, severity, link, location, referer, hostname, timestamp) VALUES (0, 'php', '%message in %file on line %line.', 'a:4:{s:6:\"%error\";s:12:\"user warning\";s:8:\"%message\";s:452:\"The table 'watchdog' is full\nquery: SELECT DISTINCT b.* FROM blocks b LEFT JOIN blocks_roles r ON b.module = r.module AND b.delta = r.delta LEFT JOIN i18n_blocks i18n ON (b.module = i18n.module AND b.delta = i18n.delta) WHERE (i18n.language ='fa' OR i18n.language ='' OR i18n.language IS NULL) AND ( b.theme = 'theme1' AND b.status = 1 AND (r.rid IN (1) OR r.rid IS NULL) )ORDER BY b.region, b.weight, b.module\";s:5:\"%file\";s:53:\"/home/arianica/public_html/modules/block/block.module\";s:5:\"%line\";i:456;}', 3, '', 'http://www.arianica.com in /home/arianica/public_html/includes/database.mysqli.inc on line 134 مسمغان بن دنباوند | دانشنامه آریانیکا: تاریخ، فرهنگ و تمدن مردم ایران در فضای مجازی

مسمغان دنباوند «22 - 144 ق / 642 - 761 م«

مسمغان دنباوند

144 - 22 ق / 761 - 642 م

قدیمیترین ذكری كه در روایات مورخان اسلامی از سلاله‏های محلی در طبرستان در دست هست مربوط به مسمغان دنباوند و اسپهبد طبرستان معروف به گیل گیلان است كه هر دو سلاله مقارن فتح بلاد ری و جرجان «22 ق / 642 م» با اعراب مصالحه كردند. مسمغان دنباوند «دماوند» صلح نامه ای با تصمیم بن مقرن نوشت كه سند صلح نامه در روایت طبری نیز آمده است. در این صلح نامه، مسمغان دنباوند، مردانشاه نام دارد و احاطه طبری بر اخبار ولایت خویش در صحت نام این فرمانروا جای تردید باقی نمی‏گذارد. صلح نامه حاكی از آن است كه این فرمانروا با پرداخت مالی به اعراب، سرزمین خود را از هجوم این قوم در امان داشت.

از احوال مسمغان دنباوند به دنبال صلح نامه سال 22 ق / 642 م، چندان خبری در دست نیست، اما از اخبار فتوحات اعراب چنین بر می‏آید كه ظاهراً سعید بن العاص هفت سال بعد از این صلح نامه، در این حدود با حكان دنباوند و رویان مصالحه كرده باشد «حدود 29 ق / 649 م». همچنین نقل است كه در پایان عهد اموی، به دلیل این كه ابو مسلم از حكام مسمغان درخواست كرد تا مال صلح یا خرابی را كه قبول كرده‏اند بپردازند، مسمغان بلافاصله آن را رد كرد و در جواب تندی كه به ابو مسلم داد، او را خارجی و یاغی خواند و به دنبال آن لشكری هم كه ابو مسلم به دفع او گسیل كرد كاری از پیش نبرد و او تا زمان منصور از تعرض عباسیان مصون ماند. در واقعه خروج راوندیه در كوفه نیز كه جان خلیفه منصور به خطر افتاد «137 ق / 754 م»، ابرویز، برادر مسمغان حاكم، به خاطر رنجش، آزردگی و ناخرسندی از برادر به درگاه خلیفه رفت تا در دفع فتنه به خلیفه یاری رساند كه مورد اعتماد او نیز واقع شد. چندی بعد كه مهدی عباسی به اشارت پدرش منصور به نواحی غز و ری آمد «141 ق / 758 م»، ابرویز همراه سپاه اعراب بود. مقارن آن ایام اسپهبد دابویی، - خورشید - با مسمغان در جنگی سخت درگیر شد كه به همین دلیل لشكری به دماوند آورد. در نهایت چون از عزیمت سپاه مهدی به غزو طبرستان آگاهی یافت با مسمغان صلح كرد و به اتفاق او با اعراب به جنگ پرداخت. اما نبرد طولانی شد و با وجود مقاومت مسمغان، دامنه آن به جبال رویال هم سرایت كرد. اشارت و توصیه ابرویز، برادر مسمغان سبب شد تا عمر بن العلاء را كه در واقعه خروج سنباد هم در آن ولایت به خلیفه خدمت كرده بود به فتح طبرستان گسیل دارند. سرسختی دو طرف منجر به جنگ سختی شد و سرانجام قلعه طاق كه محل خزاین و پناهگاه زن و فرزند اسپهبد طبرستان بود به دست اعراب افتاد و اسپهبد از روی ناچاری اقدام به خودكشی كرد. مسمغان هم مغلوب و هلاك شد و زن و فرزندش مثل بستگان اسپهبد خورشید به اسارت درآمدند و بدین گونه دنباوند / دماوند و طبرستان به دست اعراب افتاد.

مع هذا قدرت محلی سلاله مسمغان كه ابرویز برادر فرمانروای مغلوب مدعی وراثت آن بود، ظاهراً توسط او ولی با قبول تبعیت از دربار خلیفه ادامه یافت و بدین گونه قدرت محلی این سلاله مدتها پس از انقراض دودمان اسپهبدان دابویه نیز همچنان در حدود دماوند باقی ماند، چنان كه در واقعه كلار و اتحاد امراء دیلم و رویان برای حمایت از داعی زیدی - حسن بن زید - و مخالفت با سلطه عمال طاهریان در طبرستان «250 ق / 864 م»، مسمغان دنباوند نیز شركت داشت.

در واقع بعد از شكست و هلاكت مسمغان و نقشی كه برادرش؛ ابرویز در ویرانی آن خاندان داشت، سرزمین دماوند جزو قلمرو خلیفه درآمد، هر چند نام مسمغان تا مدتی به عنوان حاكم محلی باقی بود، اما مسمغان دنباوند از آن پس، تابع عامل یا حكمرانی بود كه از سوی خلیفه بر ولایت جبال و قومس یا نواحی ری و قزوین حكم می‏راند و مقارن غلبه سركردگان دیلم و گیل كه سرانجام قدرت آل بویه و آل زیار از آن میان برخاست، از سلاله مسمغان در دنباوند ظاهراً دیگر نقشی و نشانی باقی نماند.

 

منابع

محلی، «الحدائق الوردیة فی منقبتة ائمة الزیدیه»، 2 جلد، نسخۀ خطی، وین، هوف بیبلیوتک، گلاسر 116.

ظهیرالدین مرعشی، «تاریخ طبرستان و رویان و مازندران»، به کوشش برنهارد دارن، پترزبورگ، 1850 م

ابوعلی مسکویه، «تجارب الامم و تعاقب الهمم»، طبع عکسی کائناتی، 17-1907 م، طبع آمد، روز 16-1914 م

علی مسعودی، “مروج الذهب”، به کوشش یوسف اسعد داغر، بیروت، 1358 هـ.ق / 1966 م

مقدسی، محمد بن احمد، «احسن التقاسیم»، به کوشش دخویه، لیدن، 1909 م

همدانی، محمد بن عبدالملک، «تکملة تاریخ الطبری»، به کوشش آلبرت یوسف کنعان، بیروت، المطبعة الکاتولیکیة، 1961 م.

یاقوت حموی، ابوعبدالله، «معجم البلدان»، به کوشش فردیناند ووستنفلد، لایپزیک، 1866 م.

یعقوبی، احمد بن واضح، «تاریخ»، 2 جلد، چاپ م. ت.  هوتسما، لیدن، 1883 م.

یوسف الجیلانی، «الی عمران بن الحسن بن ناصر الهمدانی»، نسخۀ خطی کتابخانۀ آمبروزیان، میلان، B83.

ستوده، منوچهر، «از آستارا تا استراباد»، 10 جلد، تهران، 1349 ش / 1970 م.

کسروی، احمد، «شهریاران گمنام»، تهران، 1335 ش / 1957 م.

عبدالحسین زرین کوب، «روزگاران»، تهران، انتشارات سخن، 1379 ش.

عبدالحسین زرین کوب، «تاریخ ایران بعد از اسلام»، تهران، 1343 ش / 1965 م

محمد اسفندیار، «تاریخ طبرستان»، به کوشش عباس اقبال، تهران، 1320 ش.

ابن حوقل، «المسالک و الممالک»، چاپ ج.هـ. کرمر، لیدن – لایپزیگ، 9-1938، (BGA, Vol. II)

ظهیرالدین مرعشی، «تاریخ طبرستان و رویان و مازندران»، به کوشش برنهارد دارن، پترزبورگ، 1850 م

آملی، مولانا اولیاءالله،«تاریخ رویان»، به کوشش منوچهر ستوده، بنیاد فرهنگ ایران، 1348 ش.

بطحانی، یوسف بن الحسین، «الافاده فی تاریخ ائمه الساده»، نسخۀ خطی، برلین، گلاسر 37.

بلاذری، احمد بن یحیی، «فتوح البلدان»، ترجمۀ آذرتاش آذرنوش، تهران، سروش، 1364 ش.

بلاذری، احمد بن یحیی، «فتوح البلدان»، چاپ دخویه، لیدن، 1866 م.

بیهقی، ابوالفضل، «تاریخ مسعودی»، چاپ غنی و فیاض، تهران، 1324 ش / 1945 م.

سبن ابن الجوزی، «مرآت الزمان فی تاریخ الاعیان»، چاپ علی سویم، آنکارا، 1968 م.

حمزه سهمی، “تاریخ جرجان”، حیدرآباد دکن، 1387 خـ.ق / 1967 م

صابی، ابواسحق ابراهیم، «التاجی فی اخبار الدولة الدیلمیه»، نسخۀ خطی ناقص، صنعا، اعظم مسجد.

محمد بن جریر طبری، “تاریخ الرسل والملوک”، 15 جلد، چاپ دخویه و دیگران، 1901-1879 م

عریب قرطبی، «صلة تاریخ الطبری»، همراه تاریخ طبری، به کوشش دخویه، لیدن، 1897 م

قطران، «دیوان»، چاپ م. نخجوانی، تبریزی، 1333 ش. / 1954 م.

عنصرالمعالی، کیکاووس بن اسکندر، «قابوسنامه»، به کوشش مرحوم رضا قلی خان هدایت، تهران.

مجهول المؤلف، و.و.بارتولد، «حدود العالم من المشرق الی المغرب»، 1930، سید جلال تهرانی، 1314 ش، به کوشش دکتر منوچهر ستوده، تهران، 1340 ش.

 

7