Warning: The table 'watchdog' is full query: INSERT INTO watchdog (uid, type, message, variables, severity, link, location, referer, hostname, timestamp) VALUES (0, 'php', '%message in %file on line %line.', 'a:4:{s:6:\"%error\";s:7:\"warning\";s:8:\"%message\";s:62:\"mysqli_query(): (HY000/1030): Got error 28 from storage engine\";s:5:\"%file\";s:55:\"/home/arianica/public_html/includes/database.mysqli.inc\";s:5:\"%line\";i:114;}', 3, '', 'http://www.arianica.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA/%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86', '', '34.239.158.107', 1566732129) in /home/arianica/public_html/includes/database.mysqli.inc on line 134 Warning: The table 'watchdog' is full query: INSERT INTO watchdog (uid, type, message, variables, severity, link, location, referer, hostname, timestamp) VALUES (0, 'php', '%message in %file on line %line.', 'a:4:{s:6:\"%error\";s:12:\"user warning\";s:8:\"%message\";s:209:\"The table 'watchdog' is full\nquery: SELECT t.* FROM term_node r INNER JOIN term_data t ON r.tid = t.tid INNER JOIN vocabulary v ON t.vid = v.vid WHERE r.vid = 6491 ORDER BY v.weight, t.weight, t.name\";s:5:\"%file\";s:59:\"/home/arianica/public_html/modules/taxonomy/taxonomy.module\";s:5:\"%line\";i:632;}', 3, '', 'http://www.arianica.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA/%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86', '', '34.239.158.107', 1566732129) in /home/arianica/public_html/includes/database.mysqli.inc on line 134 Warning: The table 'watchdog' is full query: INSERT INTO watchdog (uid, type, message, variables, severity, link, location, referer, hostname, timestamp) VALUES (0, 'php', '%message in %file on line %line.', 'a:4:{s:6:\"%error\";s:7:\"warning\";s:8:\"%message\";s:62:\"mysqli_query(): (HY000/1030): Got error 28 from storage engine\";s:5:\"%file\";s:55:\"/home/arianica/public_html/includes/database.mysqli.inc\";s:5:\"%line\";i:114;}', 3, '', 'http://www.arianica.com/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA/%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86', '', '34.239.158.107', 1566732129) in /home/arianica/public_html/includes/database.mysqli.inc on line 134 Warning: The table 'watchdog' is full query: INSERT INTO watchdog (uid, type, message, variables, severity, link, location, referer, hostname, timestamp) VALUES (0, 'php', '%message in %file on line %line.', 'a:4:{s:6:\"%error\";s:12:\"user warning\";s:8:\"%message\";s:452:\"The table 'watchdog' is full\nquery: SELECT DISTINCT b.* FROM blocks b LEFT JOIN blocks_roles r ON b.module = r.module AND b.delta = r.delta LEFT JOIN i18n_blocks i18n ON (b.module = i18n.module AND b.delta = i18n.delta) WHERE (i18n.language ='fa' OR i18n.language ='' OR i18n.language IS NULL) AND ( b.theme = 'theme1' AND b.status = 1 AND (r.rid IN (1) OR r.rid IS NULL) )ORDER BY b.region, b.weight, b.module\";s:5:\"%file\";s:53:\"/home/arianica/public_html/modules/block/block.module\";s:5:\"%line\";i:456;}', 3, '', 'http://www.arianica.com in /home/arianica/public_html/includes/database.mysqli.inc on line 134 شدادیان | دانشنامه آریانیکا: تاریخ، فرهنگ و تمدن مردم ایران در فضای مجازی

شداديان

484 ـ 340 ﻫ / 1091 ـ 951 م

احتمال دارد كه شداديان ، تيره‌اي از رواديان آذربايجان باشند كه مثل آنها به اعراب ازد منسوب مي‌شدند. اين شاخه از رواديان كه به نام شداديان معروف شدند، ظاهرا" پيش از روي كار آمدن ابوالهيجاء روادي، در نواحي مجاور بخش شرقي ارمنستان به سر مي‌بردند. اين طايفه از اشراف كرد ولايت اَران به شمار مي‌رفتند، چنان كه ذكر برخي از آنها چون: لشكري، فضلون و ابوالاسوار شاوور، در اشعار و كتب عصر همچنان باقي است ، آنها در اذهان آن عصر، از جمله دلاوران و قهرمانان مسلمان به شمار مي‌آمدند كه بخصوص در مبارزه با كفار روم، طوايف گرجي و ارمني قدرت و استقامت دنياي اسلام را نشان مي‌دادند.

از گذشته احوال آنها، آن گونه كه از روايات ارمني و اقوال مورخان عرب بر مي‌آيد چنان به نظر مي‌رسد كه محمد بن شداد، از سركردگان عشاير هذياني و از اكراد روادي بود كه قومش از ديرباز در ولايت اران ، نواحي باكو، گنجه، دربند و بردعه مي‌زيست. مقارن با هرج و مرجي كه به مدت چند سال، به دنبال شكست و اسارت مرزبان به دست آل بويه، در قلمرو وي روي داد، و مدعيان مختلف از اطراف به جستجوي كسب قدرت برآمدند، او نيز بر ولايت اران يا قسمتي از نواحي دست يافت (( حدود 340 ﻫ / 951 م )). هرچند حمايت مسلمين ولايت كه بروز هرج و مرج ، تفوق آنها را بر ساير طوايف محل به مخاطره‌اي افكند و قدرت ديلمان اسماعيلي هم چندان براي آنها مطلوب نبود، اما همين اوضاع، نقش تعيين كننده و عمده‌يي در تامين غلبه‌اش بر اين نواحي داشت. به احتمال قوي رقابت ديرينه شاهزادگان ارمني و گرجي نواحي مجاور نيز در نيل به مقصودش ، كمك قابل ملاحظه‌يي كرده است.

به هرحال محمد بن شداد در شهر دبيل ـ دوين ارامنه ـ قدرتي به دست آورد كه تا حدي مايه تهديد متجاوزان نصاري در آن حدود شد. از اين رو در بازگشت مرزبان به آذربايجان به رغم حمايت مسطوعه و غازيان اين نواحي كه از تجديد سلطه سالاريان اسماعيل مذهب هم راضي نبودند، بيم و نا خرسندي بعضي امراي ارمني نواحي مجاور ، به سالار مرزبان امكان داد تا با تحريك نصاراي آن حدود، او را با معارضه با كفار درگير كند، چنان كه محمد بن شداد، نتوانست حتي شهر دبيل را هم حفظ كند، از اين رو با فرار از آنجا (342 ﻫ / 953 م) چندي بعد وفات يافت.

بعد از او كه تعدادي از خويشانش مدتي در پناه بعضي اميران نصراني ارمنستان باقي ماندند، پسرانش ابوالحسن علي لشكري و مرزبان بن محمد، قسمتي از آنچه محمد بن شداد در اران به تصرف درآورده بود، دوباره از دست سالاريان انتزاع كردند (حدود 360 ﻫ / 1 ـ 970 م) و سالاريان كه خود به تدريج قدرت محلي را از دست مي‌دادند، ناچار شدند غلبه شداديان را رد آن حدود به رسميت بشناسند. غلبه شداديان بر گنجه به وسيله برادر ديگر آنان، فضلون بن محمد و با حمايت و تشويق اكراد ولايت انجام گرفت كه قلمرو خود را از جهت نصاراي مجاور همواره در معرض تهديد مي‌ديد.

اما فضلون با قتل برادر زاده‌اش محمد بن مرزبان كه گويند در شكارگاه او را از پاي درآورد، حكمراني گنجه و نواحي مجاور را براي خود تا حدي بلا منازع كرد و به اين ترتيب امارتش به مدت 48 سال بسط عدل و امنيت را در آن نواحي تا اندازه‌يي ممكن ساخت (422 ـ 374 ﻫ / 1031 ـ 984 م) در عين حال، او به حكم شرايط محيط و به اقتضاي توقع غازيان و مسطوعه كه در آن حدود كثرت و قدرتي داشتند، بارها با اميران و طوايف ارمني و گرجي در ولايت مرزي مبارزه كرد و با آن كه گه‌گاه از آنها شكست خورد، سرانجام با غلبه بر آنها خراج سنگيني هم بدانان تحميل نمود. فضلون به كار آباداني هم علاقه زيادي نشان مي‌داد. گويند پل بزرگ و زيبايي بر روي رود ارس احداث كرد كه اگر هم از مقاصد نظامي خالي نبود ولي به توسعه بازرگاني در قلمرواش كمك شاياني كرد.

�چندي بعد از او نوه‌اش ، لشكري دوم، به نام ابوالحسن علي به قدرت رسيد 440 ـ 425 ﻫ / 1048 ـ 1034 م. وي با آن كه در راه نيل به قدرت ، پدرش موسي بن فضلون را از ميان برد و با زني از حرم وي ازدواج كرد، ولي توانست با جلب مدايح شاعران و با جنگ با متجاوزان نصاري، خود را از نفرت و نا خرسندي مردم در امان دارد. امارتش به مدت پانزده سال طول كشيد كه قطران شاعر نيز در ستايش او قصايدي دارد كه از فعاليت‌هاي جنگي او با ارامنه و گرجيان حكايت مي‌كند. دوران حكمراني او در عين حال؛ هجوم تركمانان غز به آذربايجان و اران مقارن شد كه او از بيم تجاوزگران بارها ناچار شد مقر ولايت خود را جابجا كند.

حكمراني شداديان در اين سالها صرف جلب رضايت خاطر مسطوعه و غازيان ولايت كه طالب جنگ و ( جهاد ) با ارامنه و گرجيان بودند، شد. مع‌هذا امراي مسلمان ولايات مجاور، مانند حكام آذربايجان و دربند نيز گه‌گاه براي آنها مايه دغدغه و دردسر مي‌شدند. از اشاره‌هايي كه قطران شاعر به اخلاف و اسلاف اين سلاله دارد اين نكته كه خاندان‌هاي كرد و عرب به تدريج در اين نواحي براي خود نام و تبار ايراني و حتي كياني دست و پا كردند، به خوبي پيداست.

فرمانرواي ديگر اين سلسله ؛ شاوور بن فضلون معروف به ابوالاسوار يا ابوالسوار بود كه در ارمنستان و دبيل حكمراني داشت (446 ـ 432 ﻫ / 1054 ـ 1040 م) و با شاهزادگان ارمني قرابت سببي برقرار كرده بود. در عين حال با غلبه بر گنجه، به طور مكرر با ارمنستان و حتي با بيزانس به منازعه مي‌پرداخت.

عاقبت با غلبه الب ارسلان بر اين نواحي استقلال محلي اين سلاله هم پايان يافت (446 ﻫ / 1054 م) و ابوالاسوار نيز به سال 459 ﻫ / 7 ـ 1066 م درگذشت . بعد از مرگ وي واپسين حاكم اين سلسله در گنجه و دبيل همچنان دست نشانده سلجوقيان باقي ماندند. فضلون بن ابي السوار هم كه با ارامنه و گرجيان ماجراهايي داشت، يك بار سرداري از امراي وابسته به سلجوق او را از اسارت گرجيان رهانيد و به اين ترتيب در دوران ملكشاه به سبب اظهار تمرد معزول شد (481 ﻫ / 1088 م) سرانجام چندي بعد كه از روايت ابن اثير بر مي‌آيد در نقر ، غربت و آوارگي در مسجدي در بغداد جان سپرد (484 ﻫ / 1091 م) شاخه‌ايي ديگر از شداديان هم مدتي در شهر ارمني نشين آني از جانب سلجوقيان حكمراني كرد كه سلسله آنان به شداديان آني شهرت يافت.

 

فهرست حكمرانان شدادي

1 ـ محمد بن شداد               ��������������          ��������� 342 ـ 340 ق / 953 ـ 951م

2 ـ ابوالحسن علي لشكر                 ����������������368 ـ 360 ق / 978 ـ 970 م

3 ـ مرزبان بن محمد              �������������          ��������� 375 ـ 368 ق / 985 ـ 978 م

4 ـ فضلون بن محمد              ������������          ���������422 ـ 374 ق / 1031 ـ 984 م

5 ـ ابوالفتح موسي بن فضلون �425 ـ 422 ق/ 1034 ـ 1031م

6 ـ ابوالحسن علي لشكر دوم 440 ـ 425 ق / 1048 ـ 1034م

7 ـ شاوور بن فضلون              ������������          ���������446 ـ 432 ق / 1054 ـ 1040م

8 ـ فضلون بن ابي الاسوار      �����    ��������� 484 ـ 459 ق / 1091 ـ 1067 م

 

منابع

زرین کوب،علدالحسین، �روزگاران�

 

 

8