ابو علي ديلمي «411 - 416 ق / 1020 - 1025 م«

مُشَّرف الدوله شاهنشاه، ابو علی حسن بن بهاءالدوله دیلمی

حک: 416-411ق / 1025-1020م

ابوعلی دیلمی پسر بهاء الدوله و برادر سلطان الدوله بود كه عنوان مُشّرف الدوله داشت. وی در شهر واسط حكمروایی می‏كرد. دادگری و سلوك این امیر با زیر دستان به ویژه با سپاهیان موجب شده بود كه بسیاری گردِ وی جمع آیند. چون شرح آوازه برادر به كسان سلطان الدوله رسید، گروهی از سپاهیان وی به مشرف الدوله رو كردند و در واسط به خدمت وی شتافتند. بزرگان دولت كه كار را بدین سان دیدند، سلطان الدوله را پند دادند تا هر چه زودتر در از بین بردن مشرف الدوله بكوشد و با آسان گیری در این كار، شیرازة دولت خود را از هم نگسلد.

سلطان الدوله نیز با لشكری گران به واسط شتافت، ولی چون نزدیك آن دیار شد، گروهی از سپاهیانش به مشرف الدوله پیوستند. سلطان الدوله كه با این پیشامد دیگر توان رزم نداشت، ناگزیر از در صلح و دوستی با برادر درآمد و بنای گفت و گو با مشرف الدوله را گذاشت. سرانجام سازشی بین دو برادر برقرار شد مشروط بر آن كه سلطان الدوله در فارس و خوزستان فرمان براند و مشرف الدوله به نیابت سلطان الدوله بر عراق حكومت كند. در این پیمان هر دو برادر قرار گذاشتند كه ابن سهلان را كه مردی زیرك و هوشیار بود، هیچ یك به وزارت انتخاب نكند. سلطان الدوله چون به اهواز رسید، بر خلاف پیمانی كه با برادر بسته بود، ابن سهلان را به وزارت خود برگزید و وی را همراه سپاهی گران عازم عراق نمود تا دست مشرف الدوله را از آن نواحی كوتاه سازد.

مشرف الدوله چون از قصد برادر آگاه شد با سپاه خود به مصاف سهلان آمد و او را به سختی شكست داد. ابن سهلان به دژ واسط پناه برد و مشرف الدوله آن دژ را در محاصره گرفت، با طولانی شدن محاصره و اتمام ارزاق در دژ، كار بر ابن سهلان گران آمد و از روی بدبختی و ناچاری درخواست سازش نمود. مشرف الدوله درخواست او را با مردانگی پذیرفت و ابن سهلان نیز جزو خدمتگزاران وی درآمد.

مشرف الدوله با این پیروزی فرّ و شكوهی یافت و نام برادرش سلطان الدوله را از خطبه‏ها انداخت و خلیفه هم به وی لقب «شاهنشاه» داد. مشرف الدوله در ربیع الاول 416 ق / مه 1025 م دار فانی را وداع گفت و امارت عراق به برادرش ابوطاهر جلال الدوله صاحب بصره رسید (ابن اثیر، 9/317، 318).

در 412 ق/1022 م به پایمردی ابومحمد بن مُکرَم و مؤیدالملک الرخَّجی، در میانه صلح افتاد و مقرر شد که مشرف الدوله بر عراق فرمان براند و فارس و کرمان از آن سلطان الدوله باشد (ابن اثیر، 9/327). در 415 ق/1024 م، میان ابوالقاسم مغربی و اثیر عنبرِ خادم با ترکان خلاف افتاد و آن دو همراه مشرف الدوله و گروهی از امیران دیلم به آوانا رفتند، اما ترکان را بیم گرفت و کس به نزد مشرف الدوله فرستادند و اظهار بندگی کردند و مشرف الدوله به بغداد بازگشت، اما دولتش به درازا نکشید و در 416 ق/1025 م. در 23 سالگی در گذشت.

 

7