آل محتاج

چغانيان / صنعانيان

381 ـ 321 ق/ 991 ـ 933 م

يكي از سلسله‌هاي محلي دوره ساماني و روزگار غزنوي، امراي [آل محتاج] يا اميران چغاني� بوده‌اند كه در شور چغانيان فرمانروايي داشتند. برخي از آنها در دستگاه ساماني نيز سپهسالار خراسان بوده‌اند. آل محتاج نسب خود را به چغان حذا �از اميران قديم كشور چغانيان مي‌رساندند كه آشكارا از نخستين دوره اسلامي تا روزگار غزنوي در اين كرانه فرمانروايي داشتند.

نامدارترين امير اين خاندان، ابوبكر محمد بن مظفر بن محتاج چغاني است. او از سرداران بزرگ ساماني بود كه در سال 321 ﻫ /933 م به فرمان امير [نصربن احمد] بن اسماعيل ساماني به سپهسالاري خراسان رسيد و در جنگي ، ماكان كاكي را به قتل در آورد. ابوبكر چغاني در سال 329 ﻫ / 940 م چشم از جهان فرو بست. از ديگر شخصيت‌هاي معروف اين خاندان، ابو منصور نصربن احمد چغاني است كه از سوي پدر براي مدتي در چغانيان فرمانروايي كرد. همچنين ابوالمظفر طاهر بن فضل چغاني كه مردي اهل دانش و هنر پرور بود كه شاعران را بسيار گرامي مي‌داشت چرا كه خود نيز شعر مي‌گفت. وي در سال 377 ﻫ/ 987 م درگذشت. ابوالمظفر فخرالدوله احمد بن محمد چغاني از آن جمله است كه دقيقي و فرخي او را مدح گفته‌اند. وي در دانش و ادب پروري از نام آوران روزگار خويش بود.

خاستگاه آل محتاج به روشني دانسته نيست. اگر چه برخي آنان را از بازماندگان امراي كهن چغانيان يا صنعانيان ـ شهري در ساحل راست رود جيحون و بالاي دره چغارود يا رود زامل و سرخانرود كنوني ـ دانسته‌اند. فرمانروايي اين خاندان با چيره شدن غزنويان و اوج گيري دولت سلطان محمود غزنوي برچيده شد.

 

فرمانروايان آل محتاج

1 ـ ابوبكر محمد بن مظفر بن محتاج     ق/ 940م

2 ـ ابوعلي احمد بن محمد بن مظفر    ـ 327 ق/ 955 ـ 939م

3 ـ ابوالعباس فضل بن محمد بن مظفر           366 ق / 947م

4 ـ ابوالمظفر عبدالله بن احمد                      340 ق/ 951م

5 ـ ابومنصور بن احمد                                340 ق / 951م

6 ـ ابوالمظفر طاهر بن 381 ق/ 991 م

7 ـ ابوالمظفر احمد بن 381 ق/ 991م

 

 

8